وى نمايان مىشود پس از آن دامنه ، با آنكه دامنه به او نزديك‌تر است و هر دو بيرون آبند ، البتّه اين را ديگران هم گفته‌اند امّا كلام علّامه از جهت آنكه عالم دينى است حجت را تمام‌تر است و حق آن است كه يونانيان ، بلكه كلدانيان ( قبل از يونيان ) نيز كرويت زمين را مىدانستند ، و اولين كسى كه اين را اظهار كرد ، در عالم قديم معلوم نيست . « 1 » ما در آينده نيز اشاره‌اى به اين سخن خواهيم داشت . نه تنها علّامه بر كرويت زمين استدلال كرده بلكه فرزند دانشمند او فخر المحققين ( م 771 ق ) نيز در كتب فقهى خويش از كرويت زمين بهره‌بردارى فقهى نموده است ، وى ذيل فرمايش پدر بزرگوارش علامه حلى « و لو رأى هلال رمضان ثم سار الى موضع لم ير فيه فالأقرب وجوب الصوم يوم واحد و ثلاثين » ، يعنى اگر ماه رمضان را ديد سپس به جايى رفت كه هلال در آنجا ديده نشده است ، اقرب آن است كه روزه روز 31 نيز واجب است . مىفرمايد : وجه اقربيّت وجوب روز سى و يكم و مبناى اين مسأله بر اين است كه آيا زمين كروى و يا مسطح است ، اقرب كرويت زمين است ، زيرا كواكب در مساكن شرقى قبل از طلوعشان در بلاد غربى طلوع مىكنند و غروبشان نيز قبل از بلاد غربى است بنابراين هر شهرى در مناطق غربى به اندازه هزار ميل از شهر شرقى دور باشد غروب آن به اندازهء يك ساعت بعد از غروب شرقى است ، ما اين مطلب را از رصد ماه‌گرفتگىها به دست آورديم ، چون ماه‌گرفتگى در ساعتهايى كمتر از غروب گذشته نسبت به شهر ما اتفاق افتاد و حال آنكه ساعاتى بيشتر از شهر ما در شهرهاى شرقى از شب گذشته واقع شد پس دانستيم كه غروب خورشيد در مساكن شرقى قبل از غروبش در شهر ما و در شهرهاى غربىتر از ما واقع شده است ، و اگر زمين مسطح بود بايد طلوع و غروب در همه جا يك‌وقت واقع

--> ( 1 ) . شرح تجريد شعرانى ، ذيل همان مسأله 2 .